Prof. Dr. Asad Zaman'dan Sosyal Bilimlere Yeni Bir Bakış: Ajan Tabanlı Modelleme

Üniversitemizde İktisat Bölümü bünyesinde misafir öğretim üyesi olarak çalışmalarına devam eden Prof. Dr. Asad Zaman, 2 Ekim 2026 Cuma günü Teoman Duralı Konferans Salonu'nda “A New Approach to Social Sciences: Agent-Based Modelling” (Sosyal Bilimlere Yeni Bir Yaklaşım: Ajan Tabanlı Modelleme) başlıklı bir seminer gerçekleştirdi. İbn Haldun Üniversitesi Ekonomi Seminerleri kapsamında düzenlenen program, sosyal bilimlerde yerleşik düşünme biçimlerine alternatif bir perspektifi gündeme taşıdı.

Sosyal Bilimlerde Yeni Bir Perspektif

Ajan tabanlı modelleme, toplumu ve ekonomiyi yukarıdan, tek tip ve tam rasyonel bireyler üzerinden açıklayan alışılmış bakışı tersine çeviriyor. Bu perspektife göre toplumsal olgular, birbirinden farklı, sınırlı bilgiyle karar veren ve sürekli birbirini etkileyen insanların etkileşiminden doğuyor. Krizler, eşitsizlik, toplumsal normlar ya da piyasa dalgalanmaları, önceden varsayılan bir dengenin sonucu olarak değil, bu etkileşimlerin içinden kendiliğinden ortaya çıkan örüntüler olarak ele alınıyor.

2008 küresel finans krizi, denge merkezli modellerin sınırlarını görünür kıldı ve bu yeni bakışa olan ilgiyi artırdı. Bir zamanlar ana akımın dışında görülen yaklaşım, bugün merkez bankalarının ve uluslararası kuruluşların başvurduğu bir yöntem hâline gelmiş durumda.

Yaklaşımın dikkat çeken bir yönü de İbn Haldun’un düşüncesiyle kurduğu bağ. Toplumsal değişimi umran, asabiyet ve döngüsel dönüşüm üzerinden okuyan “Mukaddime”, bütünü parçaların etkileşiminden hareketle anlamaya çalışan bu bakışın erken örneklerinden sayılıyor. Sosyal bilimcilere tek bir kalıbın dışında, karşılaştırmalı ve çoğulcu düşünme imkânı açan yöntem, bu yönüyle üniversitemizin "Fikrî Bağımsızlık" şiarıyla da buluşuyor.

İHÜ Ekonomi Seminerleri’nin, her hafta cuma günleri saat 14.15'te Teoman Duralı Konferans Salonu'nda devam etmesi planlanıyor.